Zweden - Konungariket Sverige - Koningrijk Zweden
Officiële Taalen: Zweeds, Fins, Sami (De facto)
Hoofdstad: Stockholm
Regeringsvorm: Parlementaire monarchie
Staatshoofd: Koning Karel XVI Gustaaf van Zweden
Regeringsleider: Fredrik Reinfeldt
Religie: Protestantisme
Oppervlakte: 449.964 km² [1] (8,67% water)
Inwoners: 8.872.110 (2000[2]), 9.031.088 (2007[3]) (20,1/km² (2007))
Overige
Volkslied: Du gamla, Du fria
Munteenheid: Zweedse kroon (SEK)
Nationale feestdag: 6 juni
Landschap
Zweden is een Scandinavisch koninkrijk in Noord-Europa. Het land wordt omringd door Noorwegen in het westen en noorden, Finland in het noordoosten, het Skagerrak en het Kattegat in het zuidwesten, de Oostzee in het zuidoosten, en de Botnische Golf in het oosten. In de Oostzee liggen de eilanden Öland en Gotland die ook tot Zweden behoren. De hoofdstad is Stockholm. Het is een van de rijkste en welvarendste landen ter wereld. Het land wordt voor ongeveer 86% bevolkt door de Zweden.
Zweden kent 21 provincies (län): Blekinge, Dalarna, Gävleborg, Gotland, Halland, Jämtland, Jönköping, Kalmar, Kronoberg, Norrbotten, Örebro, Östergötland, Skåne, Södermanland, Stockholm, Uppsala, Värmland, Västerbotten, Västernorrland, Västmanland en Västra Götaland.
Zweden is het grootste land van Scandinavië en is 11 keer zo groot als Nederland.
Zweden is tegenwoordig verdeeld in drie landsdelen:
* Norrland
* Svealand
* Götaland
Deze landsdelen zijn op hun beurt in zogeheten landschappen onderverdeeld.
Het land is voor het grootste deel bedekt met uitgestrekte naaldbossen, met name in het noordelijk deel van het land. Het zuidelijk en oostelijk deel is vlak tot glooiend, waarbij de binnenlanden die aan Noorwegen grenzen, steeds meer reliëf vertonen en in het Scandinavisch Gebergte overgaan. Het hoogste punt van Zweden is de Kebnekaise met 2111 m.
Het land is bezaaid met meren, circa 96.000. De twee grootste liggen in het zuiden: het Vättermeer (Zweeds Vättern) en het Vänermeer (Zweeds Vänern), het grootste meer van Zweden. De langste rivier van Zweden is de Göta älv.
Bevolking
Zweden heeft 9.031.088 (2007) inwoners en een bevolkingsdichtheid van 20,1/km² (2007). Ongeveer 86% van de bevolking behoort tot de Zweden. Verder wonen er al jaren Saamen, Noren, Finnen in het land.
Taal
De Vikingen spraken een gemeenschappelijke Germaanse taal, Oudnoors of Norrön. Tegenwoordig is er duidelijk onderscheid tussen het Deens, Noors en het Zweeds. Zweden kent geen officiële taal. De facto is dit het Zweeds. Erkende minderheidstalen zijn het Samisch, het Fins en het Roma.
Natuur
In de Zweedse natuur komen grote wilde dieren voor zoals elanden, beren, wolven, veelvraten en lynxen.
Er zijn diverse natuurparken zoals het Padjelanta nationaal park. Zie ook: natuurparken in Zweden en Lijst van nationale parken in Zweden.
Bekend natuurgebied is ook Lapland met een deel van Zweden met de natuurverschijnselen de middernachtzon en het noorderlicht. Het noordwesten maakt deel uit van Lapland of Sápmi, het woongebied van de Saami, die de oorspronkelijke bewoners van Noord-Scandinavië zijn.
De inwoners leven vooral in het zuidelijk deel van Zweden; daar bevinden zich de drie grootste steden: de hoofdstad Stockholm aan de oostkust, Göteborg aan de westkust en Malmö in het uiterste zuiden van het land.
Klimaat
Gematigd zeeklimaat in Zuid-Zweden. In het noorden een landklimaat en in het hoge noorden een poolklimaat met veel sneeuw en regen.
Allemansrecht
Het allemansrecht is het in Finland, Noorwegen en Zweden geldende gewoonterecht om particuliere grond te betreden om van de vrije natuur te genieten.
Toegestaan is onder andere: wandelen, fietsen, zwemmen en varen, niet beschermde bloemen, paddenstoelen en bessen plukken, en voor één nacht een tent opzetten. Voorwaarde is dat geen schade aan de natuur of aan landbouwgewassen wordt aangericht en dat de eigenaar niet wordt gestoord. Het is niet toegestaan om te jagen en te vissen. Vuur maken, motorvoertuigen gebruiken en honden los laten lopen kan aan plaatselijke beperkingen onderhevig zijn.
Eten en drinken
Enkele Zweedse gerechten zijn:
* Köttbullar
* Kräftskiva
* Pyttipanna
* Smörgåsbord
* Ärtsoppa med Pannkakor
* Surströmming
Cultuur
Op populair cultureel gebied is Zweden in het buitenland vooral bekend om de kinderboeken, zoals Pippi Langkous en Nils Holgersson, en popartiesten, zoals ABBA.
De Zweedse cultuur wordt meestal onder de nordische culturen gevat. Daar de nordische landen (Noorwegen, Denemarken, en Zweden zelf) erg veel met elkaar gemeen hebben op cultuurgebied is een onderscheid vaak moeilijk te maken. Zeker voor niet-Scandinaviërs. Cultuuraspecten met wortels in Zweden worden niet per definitie "Zweeds" genoemd en cultuuraspecten die, zogezegd, zijn geïmporteerd worden vaak wel als Zweeds ervaren - zeker door de Zweden zelf. Het is daarom onafwendbaar dat het begrip "Zweedse cultuur" niet goed gedefinieerd is, en daarom op alles betrekking heeft dat over het algemeen als Zweeds ervaren wordt. Waardoor door de eeuwen het begrip van de Zweedse cultuur zowel in Zweden als elders, sterk gefluctueerd heeft.
De Zweedse taal is een belangrijke cultuurdrager, en ook enkele typische Zweedse tradities zoals midzomer en zogenaamde kräftskivor moeten zeker onder de Zweedse cultuur worden gevat.
Geschiedenis
Na het verval van het tijdperk van de Vikingen vormde Zweden samen met Denemarken en Noorwegen de Unie van Kalmar (Finland was toentertijd een onderdeel van Zweden). Zweden verliet de Unie aan het begin van de 16e eeuw, en verkeerde vele jaren bijna permanent in staat van oorlog met zijn buren. Het nog altijd met Noorwegen verenigde Denemarken kon met name het verlaten van de Unie door Zweden niet accepteren. Denemarken verloor echter aan macht en Zweden veroverde Skåne, Blekinge en Halland.
In de 17e en 18e eeuw kende Zweden zijn Gouden Eeuw en werd het grondgebied met wapengeweld uitgebreid. In die tijd was Zweden twee keer zo groot als nu, en omvatte naast Finland ook grote delen van de Baltische staten en delen van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Naties, zoals grote delen van Pommeren, Wismar en Bremen-Verden. Binnen een eeuw gingen deze gebieden weer verloren, en Finland ging over naar de Russische tsaar. De oorzaak hiervan was de Grote Noordse Oorlog (1700 - 1721).
Sinds 1814 is Zweden niet meer in oorlog geweest, door een politiek van strikte neutraliteit. Toch speelde het in de Tweede Wereldoorlog een dubieuze rol, men leverde ijzererts aan Nazi-Duitsland. Ook stond het troepenvervoer toe aan de Nazi-Duitsers, wat er toe leidde dat Noorse verzetsstrijders ook in Zweden opgepakt konden worden. Het is vanwege deze neutraliteitspolitiek geen lid van de NAVO.
In de 19e eeuw was Zweden een van de armste landen in Europa, met veel alcoholmisbruik. In deze tijd emigreerde een aanzienlijk deel van de bevolking naar de Verenigde Staten waar nu nog veel Amerikanen op Zweedse voorouders kunnen wijzen.
Door technische verbeteringen in transport werd het land in staat gesteld om natuurlijke hulpbronnen in verschillende delen van het land goed te gebruiken, met name hout uit de uitgestrekte bossen en ijzererts uit Kiruna en Malmberget. Dit vormde de basis voor de verzorgingsstaat zoals die zich in het begin van de 20e eeuw vormde.
Zweden is sinds 1995 lid van de Europese Unie. Sinds 19 september 1973 is Karel XVI Gustaaf koning van Zweden.
Ekonomie
Op economisch gebied is Zweden in het buitenland vooral bekend om het Zweeds ontwerp, multinationale winkelketens, zoals de IKEA en H&M, en de houtproductie.
Aan het begin van de 21e eeuw is het land nog altijd een grote houtproducent. Daarnaast exporteert het ijzererts, staal, elektronica, motorvoertuigen en machines.
De munteenheid is nog steeds de Zweedse kroon (SEK) (meervoud: Zweedse kronen). 1 Zweedse kroon bestaat uit 100 öre. 1 euro is ongeveer 9 Zweedse kronen waard en 1 Zweedse kroon ongeveer 11 eurocent (begin 2008).
Op 14 september 2003 werd er een referendum gehouden over de invoering van de euro als wettig betaalmiddel. Dit werd door een meerderheid van 62% door het Zweedse volk afgewezen. Ook al is Zweden door het lidmaatschap van de EU verplicht tot het invoeren van de euro (men heeft niet zoals het Verenigd Koninkrijk en Denemarken een uitzonderingspositie verkregen), zal men pas een nieuw referendum houden als de publieke opinie veranderd is.[4] Inmiddels is veel wetgeving aangepast, zodat de euro gelijkgesteld is met de kroon ten behoeve van de Europese handel met Zweden. Geld overmaken naar en van Zweedse bankrekeningen in euro's is bijvoorbeeld kosteloos, net als binnen de eurozone.
Vervoer
Vanuit Denemarken is een brug/tunnel naar Zweden, de Sontbrug. Ook zijn er internationale veerdiensten van en naar Duitsland, Denemarken, Polen, Estland en Finland. Internationaal vliegverkeer is mogelijk naar Malmö, Göteborg en Stockholm. Het Zweedse spoorwegennet heeft een lengte van 11.481 kilometer, waarvan 9.400 geëlektrificeerd. <10> Het beheer van het spoorwegennet is in handen van SJ (Statens Järnvägar). Bekende treinen van de SJ zijn de hogesnelheidslijnen X2000.
Het wegennet is 210.760 km lang. Op doorgaande wegen in Zweden mag men in de regel 70 of 90 km/h en in enkele gevallen in het midden en noorden ook 110 km/h.rijden, op de (vrij schaarse) autosnelwegen is vaak 110 km/h toegestaan.
Regering
Sinds 19 september 1973 is koning Karel XVI Gustaaf van Zweden staatshoofd. Hij zal worden opgevolgd door prinses Victoria Ingrid Alice Desiree (geboren op 14 juli 1977).
De premier, in Zweden staatsminister genoemd, wordt gekozen door het parlement. Hij benoemt de ministers, die in Zweden staatsraden heten. Sinds 5 oktober 2006 is Fredrik Reinfeldt regeringsleider. Op 17 september 2006 won hij de parlementsverkiezingen.
De Zweedse politiek wordt gekenmerkt door een sterk liberaal karakter gecombineerd met een sterke nationale drang tot het scheppen van gelijke kansen voor ieder individu. Het land staat meestal zeer hoog genoteerd in de index van de menselijke ontwikkeling van de Verenigde Naties.
De regering wordt sinds 5 oktober 2006 gevormd door de vier partijen van de rechtse Alliantie voor Zweden: Moderaterna (de gematigden), Centerpartiet (de centrumpartij), Folkpartiet (de volkspartij) en Kristdemokraterna (de christendemocraten).
Sport
In Zweden zijn enkele wintersporten als langlauf, ijshockey, bandy, schaatsen en skiën populair, mede in verband met de lange winters. In de zomer is er veel watersport op de meren en wandelen in bossen en de fjäll (bergen), wandelen, kanoen, kajakken, mountainbiken enz. Buitensporten is in Zweden zeer groot, voral wegens het droge landklimaat. Ook is voetbal een populaire sport in Zweden (zie Voetbal in Zweden). In totaal zijn er meer dan 2 miljoen Zweden lid van een sportvereniging, vooral in de sporten voetbal (1 miljoen leden), golf (600.000) en atletiek (200.000). Ook de paardensport heeft veel leden. Bekende sportevenementen zijn:
* Vasaloppet - een jaarlijkse langlaufwedstrijd in Dalarna
* Lidingöloppet - een jaarlijkse hardloopwedstrijd in Stockholm
* Elitloppet - een jaarlijks drafsportevenement op de drafbaan Solvalla in Stockholm
Zweedse feestdagen
Enkele bekende Zweedse feestdagen zijn:
* Walpurgisnacht - 30 april
* Svenska flaggans dag, nationale feestdag - 6 juni
* Midzomerfeest - rond 21 juni
* Kräftskiva - begin/midden augustus
* Surströmmingfeest - eind augustus
* Luciafeest - 13 december
* Kerstmis - 24 en 25 december
Bron: Wikipedia
